نقش اجتماعی, نقش تربیتی و ارشادی

مأخذ شیوه‏ هاى تبلیغى رسول اکرم (ص)

مأخذ شیوه‏هاى تبلیغى رسول اکرم (ص)

با توجه به امکان دستیابى به تاریخ و سیره درخشان نبى گرامى اسلام از طریق منابع مختلف، شیوه‏هاى تبلیغى آن حضرت بیش از سایر پیامبران قابل احصا و استقصاست. مهم‏تر از همه این که قرآن به عنوان مرامنامه تبلیغ و دعوت الى‏الله، کتاب دعوت پیامبر اسلام است و علاوه بر شیوه‏هاى پیامبران پیشین، حاوى روش‏هاى بدیع و بى سابقه رسول‏خدا در تبلیغ مى‏باشد. بنابراین در بررسى و تحلیل شیوه‏هاى آن حضرت در مرحله اول آیات قرآن مد نظر و مورد توجه قرار گرفته و در مرحله بعد، روایات کتب سیره و حدیث، مورد استناد بوده است؛

۱٫ آیات قرآن کریم

نخستین و معتبرترین مأخذ براى استخراج شیوه‏هاى تبلیغى پیامبر اکرم، محتوا و ترتیب آیات قرآن است، اما از آن‏جا که قرآن به موضوعات و جنبه‏هاى بى‏شمار زندگى دنیا و آخرت پرداخته و گاه در آن به محتوا بیش از شیوه دعوت توجه شده و ازسوى دیگر امکان بررسى تمام آیات در این تحقیق میسر نیست، تنها دو دسته از آیات را مورد بررسى و تدقیق قرارداده‏ایم:
دسته اول – آیاتى که به‏طور مستقیم بیانگر اتخاذ شیوه‏هاى گوناگون تبلیغ از سوى پیامبر بوده و متدولوژى دعوت نبوى را روشن مى‏سازند؛ مانند:
وَأَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الأَقْرَبِینَ‏(۹)،
و خویشان نزدیکت را هشدار ده.
وَأَنْزَلْنا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیْهِمْ؛(۱۰)
و این قرآن را به سوى تو فرود آوردیم، تا براى مردم آنچه را به سوى ایشان نازل‏شده است توضیح دهى.
وَیَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِى کانَتْ عَلَیْهِمْ.(۱۱)
و از [دوش‏] آنان قید و بندهایى را که برایشان بوده است برمى‏دارد.
فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ وَمَنْ تابَ مَعَکَ.(۱۲)
پس همان‏گونه که دستور یافته‏اى ایستادگى کن و هر که با تو توبه کرده [چنین‏کند].
دسته دوم – آیاتى که دستورهاى مستقیم وحى را در ارتباط با شیوه تبلیغ بازگو مى‏نماید و در بیشتر موارد با فعل امر «قُل» آغاز مى‏شود و چون پیامبر اکرم این دستورها را قطعاً مو به مو اجرا کرده است، به‏عنوان شیوه‏هاى تبلیغى، آن آیات را به بررسى مى‏گذاریم، مانند:
قُلْ یا أَیُّها الکافِرُونَ * لا أَعْبُدُ ما تَعْبُدُونَ…؛ (۱۳)
بگو اى کافران، آنچه مى‏پرستید، نمى‏پرستم….
قُلْ هاتُوا بُرْهانَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِینَ؛ (۱۴)
بگو: اگر راست مى‏گویید، دلیل خود را بیاورید.
قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّکُمْ عَلَیْکُمْ…؛ (۱۵)
بگو بیایید تا آنچه را پروردگارتان بر شما حرام کرده براى شما بخوانم.
قُلْ أَنَدْعُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ مالایَنْفَعُنا وَلایَضُرُّنا؛ (۱۶)
بگو آیا به جاى خدا چیزى را بخوانیم که نه سودى به ما مى‏رساند ونه زیانى.
قُلْ أَمَرَ رَبِّى بِالْقِسْطِ؛ (۱۷)
بگو: پروردگارم به دادگرى فرمان داده است.
قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ؛ (۱۸)
به مردان با ایمان بگو: دیدگان خود را [از هر نامحرمى‏] فرو بندند و پاکدامنى ورزند.

۲٫ روایات کتب حدیث و سیره

پس از آیات قرآن، کتب و مجموعه‏هاى حدیثى از قبیل اصول و فروع کافى، نهج‏البلاغه و بحارالأنوار، رهنمودهاى قابل توجهى از چگونگى اتخاذ شیوه‏هاى تبلیغى توسط پیامبر ارائه مى‏دهند. و پس از آن نوبت به کتب سیره مى‏رسد که مى‏توان در لابه‏لاى مطالب آنها گاهى به شیوه‏هاى تبلیغى رسید، با این تفاوت که در این کتب، روایات به معصوم و غیر معصوم منتهى مى‏شود و بر این اساس نیازمند بررسى و تأمل بیشتر است.

پی نوشت ها:
۹ – شعراء (۲۶) آیه ۲۱۴٫
۱۰ – نحل (۱۶) آیه ۴۴٫
۱۱ – اعراف (۷) آیه ۱۵۷٫
۱۲ – هود (۱۱) آیه ۱۱۲٫
۱۳ – کافرون (۱۰۹) آیات ۱ – ۲٫
۱۴ – بقره (۲) آیه ۱۱۱٫
۱۵ – انعام (۶) آیه ۱۵۱٫
۱۶ – همان، آیه ۷۱٫
۱۷ – اعراف (۷) آیه ۲۹٫
۱۸ – نور (۲۴) آیه ۳۰٫

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *