اخلاق و فضائل

رأفت و مهربانی حضرت محمد (ص)

رأفت و مهربانی حضرت محمد (ص)

اگر میان ویژگى‏هایى که انسان از آن بهره‏مند است و صفاتى را که بدان آراسته مى‏باشد مقایسه نماییم از حیث وارستگى و فضیلت، صفتى را برتر از صفت مهربانى نمى‏یابیم. مهربانى در اسلام صفتى نیک و برجسته است و یکى از صفات خدایى است که مسلمانان در عبادت و پرستش، رو به سوى او مى‏آورند چه این‏که او «رَحمن و رَحیم» است و «وَرَحْمَتِى وَسِعَتْ کُلَّ شَى‏ءٍ».
خداى سبحان، رسول اکرم(ص) را خاصّ این صفت گرداند و در خطاب به مؤمنین فرموده است:
لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُوفٌ رَحِیمٌ؛(۲)
پیامبرى از بین خودتان به سویتان آمد. وضع پریشانى و جهل شما بر او دشوار مى‏آید به شما اهتمام دارد و به مؤمنان رئوف و مهربان است.
رأفت و مهربانى پیامبر خدا(ص) در دفع ضرر و زیان از مسلمانان و جلب منافع آنها تجسم یافته بود. این آیه از قرآن، پیامبر(ص) را مورد مدح و ستایش قرار داده، هم‏چنان که به اخلاق نکو و پسندیده و قلب مهربانى که با گرفتارى و زیان و ضرر امتش نگران مى‏شد اشاره کرده است و نیز فرستاده‏اش را این چنین توصیف فرموده است:
فَبِما رَحْمَهٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنْتَ فَظّاً غَلِیظَ القَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ؛
خداوند با رحمت خویش تو را با مردم مهربان و خوشخو گرداند و اگر تندخو و سخت دل بودى، مردم از پیرامون تو پراکنده مى‏شدند.
خداى سبحان او را توصیف نمود، چون با مردم به مهربانى سخن مى‏گفت و این ملایمت و مهربانى از عطایایى سرچشمه گرفته بود که خداوند به وى عنایت کرده بود، و اگر او فردى درشتخو و سنگدل و نامهربان بود، مردم از او متنفّر گشته و از اطرافش پراکنده مى‏شدند. سراسر زندگى رسول اکرم(ص) رأفت و مهربانى بود، چه در رفتارش با مردم و چه در رهنمودهایى که به امت خویش داشت. او کسى بود که به امت خود سفارش مى‏فرمود: «به زمینیان مهربانى کنید تا آن کس که در آسمان است [خدا] به شما مهر بورزد»؛ «کسى که با مردم مهربانى نکند، مشمول مهر و محبت الهى نخواهد بود»؛ «مهربانى از دل شقاوتمند سلب مى‏شود».
مهربانى صفتى است که به روشنى در انسان‏ها پدیدار نمى‏شود، مگر نسبت به کسانى که از حیث قدرت و مکنت پایین‏تر از او باشند. شما رفتار رسول خدا(ص) را در مورد خدمتکاران وى ملاحظه کنید؛ یکى از یاران حضرت مى‏گوید: «من هرگز ندیدم رسول اکرم(ص) یکى از خدمتکاران خود را کتک بزند».
مسلم، از أنس روایت مى‏کند که وى گفت: «ده سال خدمتگزارى رسول خدا(ص) را نمودم، آن حضرت هرگز به من اُف نگفت و کارى را که انجام دادم نفرمود چرا انجام دادى و چیزى را که انجام ندادم، نفرمود چرا انجام نداده‏اى».
از سفارشاتى که آن حضرت نسبت به بردگان داشتند این بود که فرمود: «آنها برادران شما هستند که زیر دستتان قرار دارند. از آنچه مى‏خورید بدانان نیز بخورانید و از آنچه مى‏پوشید آنها را نیز بپوشانید، و کارى را که در توان آنها نیست به آنان محوّل نکنید، و اگر محوّل کردید به آنها کمک کنید».
مهربانى و عطوفت پیامبر(ص) تا آنجا گسترش داشت که به حیوانات بى‏زبان هم رسیده بود. وى به حیوانات مهربانى مى‏کرد و سفارش مى‏فرمود که با آنها مهربانى کنند. از جمله سخنان آن حضرت در این باب این است: «هر مسلمانى که درختى بکارد و یا زراعتى کشت نماید و پرنده، یا انسان ویا حیوانات از آن بهره‏مند شوند، صدقه به شمار مى‏آید».
حضرت در این سخن کسى را که به حیوانى غذا بدهد ستوده و آن را عمل نیک دانسته است که انسان به واسطه آن به پیشگاه خداوند تقرب مى‏جوید. رسول خدا(ص) درباره ثواب کسى که به حیوان ترحم و مهربانى کند مى‏فرماید: «مردى در راهى مى‏گذشت، تشنگى بر او چیره شد، چاه آبى دید و از آن پایین رفت و آب نوشید و بالا آمد. ناگهان سگى را دید که از شدت تشنگى زبانش بیرون آمده، مرد با خود گفت: تشنگى، قدرت و توان این سگ را نیز به اندازه من سلب کرده است، از این رو از چاه پایین رفت و کفش خود را پر از آب نمود و آن را به دهان گرفت و بالا آمد و سگ را سیراب ساخت. خداوند او را مورد ستایش قرار داد و گناهان او را بخشید». و نیز پیامبر(ص) فرمود: «زنى در اثر زندانى کردن گربه‏اى که به او خوراک و آب نداد و آن را رها نساخت تا از حشرات بیابان بخورد، مورد عذاب قرار گرفت».
البته اسلام، کشتن حیوان موذى مانند سگ هار را جایز مى‏داند، ولى در کشتن آن رعایت انصاف را شرط دانسته است و ذبح حیوان حلال گوشت را جایز و روا دانسته، ولى دستور داده در کشتن آن رعایت احسان شود. پیامبر(ص) مى‏فرماید: «خداوند بر هر چیزى احسان را لازم شمرده، بنابراین اگر حیوانى را کشتید، صحیح بکشید و اگر گوسفندى را ذبح نمودید، به شایستگى ذبح کنید. وسیله ذبح را تیزکنید تا گوسفندى را که ذبح مى‏کنید به راحتى جان دهد».
اگر بیم به درازا کشیدن سخن نبود، موارد بسیارى از مهربانى رسول اکرم(ص) را در مورد ضعفا و بیچارگان بر مى‏شمردیم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *