بعثت و رهبری، حاکمان زمان

خاتمیت پیامبر

تجدید بعثت در ادوار گذشته به دو جهت بود: یکی اینکه بعد از هر پیغمبری بدان سان وحی و کتابش تحریف می شد و تغییر می کرد که اصول معارفش به کلی مسخ می شد و پیغمبر جدید که می آمد همان اصول را از نو تبلیغ می کرد، چون اصل دین یکی است و همه انبیا در آن مشرکند و این معنی را قرآن مکرر توضیح داده است. «۵»
جهت دوم این است که هر پیغمبری شریعتی مخصوص به خود و متناسب با زمان خود دارد که لِکُلٍّ جَعَلْنا مِنْکُمْ شِرْعَهً وَ مِنْهاجاً وقتی زمان و شرایط و اوضاع و احوال جامعه عوض شد، دیگر آن شریعت با فرض که محفوظ هم مانده باشد، نه تنها مفید نیست، چه بسا مضر هم باشد؛ این است که پیغمبر دیگری می آید و شریعتی متناسب با زمان می آورد. اما در نبوت خاتمیه؛ اولا، محفوظ بودن وحی و کتاب آن را خداوند بر عهده گرفته و با تأکیدات شدید متعدد فرموده است: «این کتاب را ما نازل کرده ایم و قطعا و یقینا ما آن را حفظ کننده ایم.» و ثانیا، شریعت آن، چنان کمال و جامعیتی دارد که برای همه زمانها و مکانها مفید و متناسب است و به اصطلاح، چند بعدی است.
______________________________
(۱). سوره توبه، آیه ۳۶٫
(۲). سوره بقره، آیه ۱۹۱٫
(۳). سوره بقره، آیه ۲۰۸٫
(۴). سوره شوری، آیه ۴۰٫
(۵). مانند آیه ۱۳ شوری شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ شهرستانی در ملل و نحل، ج ۱، ص ۵۹، می گوید: لفظ دین در قرآن بر اصول دین گفته می شود که در همه ادیان یکی است و لفظ شرع و شرعه و شریعه بر فروع احکام اطلاق می گردد که هر پیغمبری شریعت مخصوصی دارد.
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۴۵۶
بسیاری از دانشمندان بیگانه تصدیق کرده اند که دین اسلام، صالح برای هر زمان و مکانی است و ما بعضی از آنها را قبلا نقل کرده ایم و گفتار فیلسوف و دانشمند شهیر انگلیسی، برنارد شاو معروف است که «اگر مردی چون محمد صاحب اختیار دنیای جدید شود، صلح و سعادت مورد آرزوی بشر را تأمین خواهد کرد.» و نیز می گوید:
«اسلام تنها مذهبی است که استعداد توافق و تسلط بر حالات گوناگون و صور متغیر زندگی بشر و مواجهه با قرون مختلف را دارد.» و بسیاری از این قبیل و نمونه روشن این صلاحیت، اعلامیه جهانی حقوق بشر است که نخبه دانشمندان جهان، مدتها زحمت کشیده و آن را تنظیم کردند و جرج جرداق در صوت العداله الانسانیه اعلام کرد که همه مواد مفید آن را چهارده قرن قبل، شاگرد مکتب قرآن، علی علیه السّلام فرموده و بر طبق آن عمل هم کرده است که ملل متمدن جهان از این مرحله هنوز بسیار دورند. «۱»
نکته قابل توجه و دقت دیگر، این است که اساسا عنوان رسالت پیغمبر اسلام، نبوت ختمیه است. به عبارت دیگر، بسیط است، نه مرکب؛ از دو جزء: یکی نبوت و دیگری خاتمیت؛ بلکه نوع و کیفیت این رسالت چنین است. مثلا نبوتهای گذشته دو گونه اند تشریعی و تبلیغی، نبوت ابراهیم، موسی و عیسی تشریعی است و آنها شارع هستند و باقی انبیای بنی اسرائیل تبلیغی می باشند و هر کدام دارای یک رسالت هستند، یا از این نوع و یا از آن نوع. پس هر کس پیغمبر اسلام را تصدیق کند، باید خاتمیتش را هم تصدیق نماید و منکر خاتمیت، منکر اصل نبوت او است و از نخستین روز بعثت پیغمبر اسلام، احدی در این معنی شک و شبهه ای نداشته است، هم در آیات متعددی از قرآن که یکی از آنها وَ لکِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ النَّبِیِّینَ «۲» «۳» است و هم در گفتار پیغمبر و ائمه، به ویژه نهج البلاغه، مکرر در مکرر، همین معنی تثبیت و تأکید شده است و تلقی عموم مسلمانها، در همه این چهارده قرن، از این نبوت، همین خاتمیت بوده است.
______________________________
(۱). آقای محمد غزالی مصری، کتابی نوشته به نام حقوق الانسان، ص ۱۷ به بعد، و با ادله فراوان روشن کرده که مواد مفید اعلامیه جهانی حقوق بشر، در اسلام آمده است. و همچنین آقای غفوری از ایران.
(۲). سوره احزاب، آیه ۴۰٫
(۳). مثل سوره آل عمران، آیه ۱۹٫ إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ و نیز در سوره آل عمران، آیه ۸۵ وَ مَنْ یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلامِ دِیناً فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ و آیات بسیاری دیگر.
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۴۵۷
فقط از روز ظهور بدعت باب و بها که مانند هر ادعای باطلی مبنا و اساسش مغالطه و سفسطه بازی و اشتباهکاری است، در چنین مطلب بدیهی مسلم و مسجل به بحث و جدال، تشکیک و تردید، و تأویل و توجیه پرداختند و با کمال بی شرمی مدعی شدند که تا قبل از این مبتدعان، کسی به حقیقت این مسأله پی نبرده است. باید از اینها پرسید که آیا خود صاحب رسالت حتی- العیاذ باللّه- خدایی هم که او را فرستاده، حقیقت را نمی دانستند و اگر بنا باشد این همه آیات و روایات صریحه را از معانی روشنشان بگردانیم و همه را تأویل کنیم، آیا برای هیچ لفظی، دلالتی می ماند و به هیچ آیه و روایتی استدلال توان کرد؟ اف بر استعمار و جنایاتش که چه بر سر مسلمانها آورد.
باری گفتیم که پیغمبر ما شایستگی آن را دارد که جمیع افراد و طبقات، در همه مشاغل و وظایفشان او را مقتدای خویش سازند و کتاب وحی این دین مبین، برای احدی تا قیامت نیازی به جا نگذاشته است و معجزه اش جاوید و همگانی است. و احکامش صالح برای همه اعصار و امصار است و جامعه ای که تأسیس کرد، سرمشق هر جامعه و ملتی است که بخواهد سعادتمند و دارای تمدن انسانی باشد و تأثیر و نفوذش همواره باقی است که هر وقت به درستی تبلیغ شود، به قول گوستاو لوبون که قبلا نقل کردیم: چنان ایمان با جوش و حرارتی ایجاد می کند که ابدا شک و تردید در آن راه ندارد و اینها است خواص و لوازم و نشانه های دین خاتم.
اینک وظیفه حتمی مسلمین باایمان و غیرتمند است که دامن همت به کمر زده، با کمک و پشتیبانی یکدیگر، به تبلیغ صحیح این دین قیام و اقدام کنند، تبلیغ عملی و بعد قولی که دنیا سخت به آن نیازمند است. در خاتمه لازم به نظر می رسد که چند سطری هم درباره خاندان پیغمبر که بهترین معرّف کیفیت تربیت اسلامی و داناترین مفسران قرآن و معلمان امت و روشنگران این مکتب می باشند، بیفزاییم و کتاب را با مطالب بسیاری که نگفته می ماند خاتمه دهیم.
برگرفته از کتاب وحی و نبوت در پرتو قرآن نوشته آقای محمد تقی شریعتی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *